Ana içeriğe geç
Nitel araştırma

Tematik analiz: Braun ve Clarke'ın altı aşaması, örnekle

Tematik analiz, nitel verideki anlam örüntülerini (temaları) bulmak, düzenlemek ve yorumlamak için kullanılan bir analiz yöntemidir. En çok atıf alan rehberi Braun ve Clarke'ın 2006 tarihli makalesidir; makale 2019'da Türkçeye çevrildi. Yöntem altı aşamada ilerler: veriye aşina olma, kodlama, ilk temaları oluşturma, temaları geliştirip gözden geçirme, temaları tanımlayıp adlandırma ve raporu yazma. Bu sayfada her aşamada ne yapacağınızı, bir görüşme alıntısından temaya giden örneği, sık yapılan hataları ve tez yöntem bölümü için örnek bir paragrafı bulacaksınız.

Görüşmelerinizi ücretsiz yazıya dökünÜcretsiz plan · kredi kartı gerekmez

Kaydı Klang yazıya döksün

Transkriptin tamamında konuşmacı etiketleri ve Word'e aktarma Pro planında.

App Store'dan indirinGoogle Play'den alın

01

Tematik analiz nedir, tema nedir?

Braun ve Clarke'a göre bir tema, verilerde araştırma sorusuyla ilgili önemli bir noktayı yakalar ve veri seti boyunca tekrar eden bir anlam örüntüsünü temsil eder. Bir şeyin tema olması için verinin yüzde kaçında geçmesi gerektiğine dair bir sayı yoktur: belirleyici olan sıklık değil, temanın araştırma sorusuna ne söylediğidir.

Yöntemi uygulamadan önce iki karar verirsiniz ve bunları yöntem bölümünde yazarsınız:

  • Tümevarımsal mı, kuramsal mı? Tümevarımsal (veriye dayalı) analizde kodlar veriden gelir; kuramsal (tümdengelimsel) analizde belirli bir kuram ya da araştırma sorusu kodlamayı yönlendirir.
  • Anlamsal mı, örtük mü? Anlamsal düzeyde katılımcının açıkça söylediğini düzenler ve yorumlarsınız; örtük düzeyde söylenenin altındaki varsayımları ve fikirleri incelersiniz.

Örnek: görüşme alıntısından temaya

Kurgusal bir çalışma: yeni mezun hemşirelerin mesleğe başladıkları ilk yıldaki deneyimi (tümevarımsal, anlamsal düzey). Aynı veri parçasının aşamalar boyunca nasıl dönüştüğü:

Ham veri (Katılımcı 4, 12:40)
“İlk haftalarda bir şeyi sormaya çekiniyordum, herkes çok yoğundu. Gece nöbetinde yalnız kaldığımda yanlış bir şey yaparım diye sürekli kontrol ediyordum. Sonra bir sorumlu hemşire ‘bana her şeyi sorabilirsin’ dedi, o günden sonra rahatladım.”
Aşama 1: ilk not
Soru sormak bir risk gibi yaşanıyor; rahatlama tek bir kişinin tavrıyla geliyor.
Aşama 2: kodlar
Soru sormaktan çekinme · Yoğunluğu rahatsız etmemek için susma · Yalnız nöbette hata kaygısı · Sürekli kontrol etme · Sorumlu hemşirenin açık kapı tavrı · Destekle gelen rahatlama
Aşama 3: aday temalar
“Görünmez kalma çabası” (çekinme, susma) · “Hata kaygısıyla çalışmak” (yalnız nöbet, kontrol etme) · “Bir kişinin açtığı kapı” (sorumlu hemşire, rahatlama)
Aşama 4: gözden geçirme
Tüm veri setine bakıldığında ilk iki aday tema aynı merkezi fikri taşıyor: güvenli bir ortam yokken her soru ve her karar bir risk. İkisi tek temada birleşiyor. Üçüncüsü 9 katılımcının 7'sinde ayrı bir anlam olarak görülüyor ve korunuyor.
Aşama 5: tema tanımı
Tema 1, “Sormak da risk, sormamak da”: yeni mezunların ilk aylarda bilgi eksikliklerini görünür kılmayı mesleki bir risk olarak yaşaması ve bu yüzden hata kaygısını yalnız taşıması. Tema 2, “Güvenin bir yüzü olması”: rahatlamanın kurumsal bir uyum programından değil, belirli bir kıdemli meslektaşın tavrından gelmesi.
Aşama 6: rapordaki cümle
Katılımcıların çoğu ilk aylarda soru sormayı bir yetersizlik itirafı gibi yaşadığını anlattı; K4'ün ifadesiyle “yanlış bir şey yaparım diye sürekli kontrol ediyordum”. Bu kaygı, destek kurumsal bir yapıdan değil tek bir meslektaştan geldiğinde dağıldı.

02

Tematik analizin altı aşaması

Aşamalar doğrusal değildir; analiz ilerledikçe önceki aşamalara dönersiniz. Parantez içinde, Braun ve Clarke'ın 2006 makalesinin Türkçe çevirisindeki adlar yer alıyor; yazarlar aşamaların adlarını sonradan güncelledi:

  • Veriye aşina olma (Araştırmacının veriye aşina olması): görüşmeleri deşifre edin, deşifreleri ses kaydıyla karşılaştırın ve tüm veri setini en az bir kez baştan sona okuyun. Okurken dikkatinizi çeken fikirleri not alın.
  • Kodlama (İlk kodların oluşturulması): araştırma sorusu açısından anlamlı her veri parçasına kısa bir kod verin. Tüm veri setini sistemli olarak kodlayın; yalnızca çarpıcı alıntılara bakmayın. Her kodun altında ilgili alıntıları toplayın.
  • İlk temaları oluşturma (Temaların aranması): birbiriyle ilişkili kodları bir araya getirerek aday temalar oluşturun. Bir tema, tek bir merkezi fikrin etrafında toplanır; bir başlıktan ya da konu listesinden fazlasıdır.
  • Temaları geliştirme ve gözden geçirme (Temaların gözden geçirilmesi): her temayı önce altındaki alıntılarla, sonra tüm veri setiyle karşılaştırın. Örtüşen temaları birleştirin, dayanağı zayıf olanları bırakın ve temalar arasındaki ilişkileri gösteren bir tematik harita çizin.
  • Temaları tanımlama ve adlandırma (Temaların tanımlaması ve isimlendirilmesi): her temanın ne olduğunu ve ne olmadığını iki üç cümleyle tanımlayın. Tema adı, temanın söylediği şeyi taşımalıdır.
  • Raporu yazma (Raporun hazırlanması): her temayı somut alıntılarla örnekleyin, ama alıntıların ne anlama geldiğini de yorumlayın. Bulguları araştırma sorusu ve alan yazınla ilişkilendirin.

Uygulamayla kaydedin, metni sonra okuyun

Transkriptin tamamında konuşmacı etiketleri ve Word'e aktarma Pro planında.

App Store'dan indirinGoogle Play'den alın

03

Kaç görüşme yeterli?

Kesin bir sayı yok, ama Braun ve Clarke'ın sitesindeki yanıt bir başlangıç noktası verir: küçük bir proje için 6-10 zengin ve ayrıntılı görüşme, orta ölçekli bir proje için 10-20, büyük bir proje için 30 ve üzeri. Yazarlar beş görüşmenin, ne kadar uzun olursa olsun, bir tematik analiz için muhtemelen az olduğunu belirtir.

Sayıdan çok verinin derinliği önemlidir: kısa ve yüzeysel yanıtlar veren 20 görüşme, ayrıntılı anlatılar içeren 10 görüşmeden daha az şey söyleyebilir. Danışmanınızla ve dergi beklentileriyle birlikte karar verin.

04

En sık yapılan beş hata

Braun ve Clarke makalenin Türkçe çevirisinde tematik analizi zayıflatan tuzakları şöyle sıralar:

  • Veriyi analiz etmemek: alıntıları yan yana koyup yorum yapmamak ya da katılımcının söylediğini başka kelimelerle tekrarlamak analiz değildir.
  • Görüşme sorularını tema yapmak: “Mesleğe başlarken yaşadığınız zorluklar” sorusunun yanıtları, kendiliğinden bir tema değildir. Tema, yanıtların içindeki anlam örüntüsüdür.
  • Zayıf ya da örtüşen temalar: temalar birbirine karışıyorsa, tek bir merkezi fikir etrafında toplanmıyorsa ya da her biri bir iki alıntıya dayanıyorsa analiz ikna etmez.
  • Veriyle iddianın örtüşmemesi: alıntılar yorumu desteklemiyorsa ya da veride bariz olan başka bir okuma görmezden geliniyorsa analiz dayanaksız kalır.
  • Kuramla yöntemin uyuşmaması: yaklaşımınızı (örneğin yapılandırmacı ya da deneyimci) yöntem bölümünde açıklamazsanız ya da yorumlarınız bu yaklaşımla çelişirse okur analizi değerlendiremez.

05

İyi bir tematik analiz için 15 maddelik ölçüt listesi

Makalenin Tablo 2'si, tezinizi teslim etmeden önce kullanabileceğiniz 15 ölçüt sunar. Beş başlıkta özetle:

  • Deşifre (1): veriler yeterli ayrıntıyla deşifre edilmiş ve deşifrelerin doğruluğu orijinal kayıtlarla karşılaştırılarak kontrol edilmiştir.
  • Kodlama (2-6): verinin her unsuruna eşit özen gösterilmiş, temalar birkaç çarpıcı örnekten değil kapsamlı bir kodlamadan çıkmış, her temanın verileri bir araya getirilmiş, temalar birbiriyle ve veri setiyle karşılaştırılmış, her tema kendi içinde tutarlı ve diğerlerinden ayrıdır.
  • Analiz (7-10): veriler yorumlanmış, alıntılar iddiaları destekliyor, analiz iyi kurgulanmış bir hikâye anlatıyor ve anlatımla alıntılar arasında denge var.
  • Genel (11): her aşamaya yeterince zaman ayrılmış, hiçbiri aceleye getirilmemiştir.
  • Yazılı rapor (12-15): yaklaşım ve varsayımlar açıkça yazılmış, anlatılan yöntemle yapılan analiz örtüşüyor, dil benimsenen epistemolojiyle tutarlı ve araştırmacı sürecin etkin öznesi olarak konumlanmış: temalar kendiliğinden “ortaya çıkmamıştır”.

06

Kodlayıcılar arası güvenirlik hesaplamalı mısınız?

Türkiye'de birçok nitel tezde ikinci bir kodlayıcıyla uzlaşma yüzdesi hesaplanır. Braun ve Clarke, kendi refleksif tematik analiz yaklaşımları için bunu önermez: veriyi kodlamanın tek doğru yolu olmadığını, bu yüzden kodlayıcılar arası güvenirlik mantığının bu yaklaşımda geçerli olmadığını savunurlar. Başka bir araştırmacıyla ya da danışmanınızla kodlarınızı tartışmak ise varsayımlarınızı görmenize yardım eder ve yararlıdır.

Kod kitabı (codebook) kullanan ya da kodlama güvenirliği hedefleyen başka tematik analiz yaklaşımları da vardır. Hangisini izlediğinizi açıkça yazın ve yaklaşımla çelişen adımları karıştırmayın: örneğin refleksif tematik analiz yaptığınızı söyleyip temaların “ortaya çıktığını” yazmayın.

07

Yöntem bölümü için örnek paragraf

Kendi çalışmanıza uyarlayın; köşeli parantezli yerleri doldurun ve gerçekte yapmadığınız bir adımı yazmayın:

“Veriler [sayı] katılımcıyla yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelerle toplanmıştır. Görüşmeler katılımcıların yazılı onayıyla ses kaydına alınmış, [yöntem/yazılım] ile deşifre edilmiş ve deşifreler araştırmacı tarafından ses kayıtlarıyla karşılaştırılarak düzeltilmiştir. Veriler, Braun ve Clarke'ın (2006) altı aşamalı refleksif tematik analiz yaklaşımıyla, tümevarımsal ve anlamsal düzeyde analiz edilmiştir. Araştırmacı tüm deşifreleri okuyarak ilk notlarını almış, veri setinin tamamını kodlamış, kodları aday temalar altında toplamış ve temaları kodlanmış veriyle ve tüm veri setiyle karşılaştırarak gözden geçirmiştir. Kodlar ve temalar analiz sürecinde danışmanla tartışılmıştır. Bulgular, her temayı örnekleyen doğrudan alıntılarla sunulmuştur.”

Kaynakçada APA 7 biçimi: Braun, V. ve Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. Türkçe çeviriye atıf yapıyorsanız: Braun, V. ve Clarke, V. (2019). Psikolojide tematik analizin kullanımı (S. N. Şad, N. Özer ve A. Atli, Çev.). Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 7(2), 873-898.

08

Deşifrede zaman kazanın, analizi kendiniz yapın

Bir saatlik görüşmenin elle deşifresi saatler sürer ve çoğu tezde en uzun bekleme burada yaşanır. Klang görüşme kayıtlarını Türkçe dahil 19 dilde yazıya döker ve her cümleyi kayıttaki yerine bağlar; bir cümleye tıklayarak o anı yeniden dinler, deşifreyi ses kaydıyla karşılaştırıp düzeltirsiniz. Ölçüt listesinin ilk maddesi tam olarak bunu ister. Her kayıt tek bir dilde yazıya dökülür; dil değiştiren katılımcılar varsa ilgili bölümleri ayrıca kontrol edin.

Transkriptler hazır olduğunda Klang'ın sohbetine örneğin “mesleğe başlarken destek almayı anlatan tüm ifadeleri katılımcı ve zaman damgasıyla listele” diyebilirsiniz; yanıtlar kaynağa bağlıdır, her alıntıyı asıl veriden kontrol edersiniz. Bu, ilgili bölümleri bulmanıza yardım eder. Kodlama ve temalandırma ise araştırmacının yorumudur ve yapay zekaya devredilemez; üniversitenizin ve etik kurulunuzun yapay zeka ve veri kullanımına ilişkin kurallarını kontrol edin.

Tematik analiz, içerik analizi ve betimsel analiz

Türkçe yöntem kitaplarında ve tezlerde üç yöntem sık sık karıştırılır. Farkları kabaca şöyle:

Tematik analiz, içerik analizi ve betimsel analiz
Tematik analizİçerik analiziBetimsel analiz
AmaçVeri setindeki anlam örüntülerini bulup yorumlamakVeriyi sistemli kodlayıp kavramlara ve temalara ulaşmak; nicel türünde sıklıkları saymakVeriyi önceden belirlenen başlıklara göre özetleyip alıntılarla sunmak
Temalar nereden gelir?Araştırmacının veriyle etkileşiminden; tümevarımsal ya da kuramsalVeriden ya da önceden hazırlanmış bir kod listesindenÇoğunlukla görüşme sorularından ya da kuramsal çerçeveden
Sayı rolüSıklık temayı belirlemezNicel içerik analizinde sıklık merkezdedirGenellikle sayım yok, betimleme var
Ne zaman uygun?Deneyim, algı ve anlam üzerine sorularBelgeler, medya metinleri, açık uçlu yanıtlar; kavram ve sıklık sorularıHangi konuda ne söylendiğini düzenli göstermek

Sınırlar yazara göre değişir. Hangi yöntemi neden seçtiğinizi yöntem bölümünde gerekçelendirin.

Öğrenciler ve araştırmacılar için

Görüşmeden analize hazır deşifreye

Görüşme kaydını yükleyin ya da telefonla kaydedin; Klang Türkçe deşifreyi hazırlar, her cümleyi ses kaydındaki yerine bağlar ve tüm görüşmelerinizde arama yapmanızı sağlar. Ses ve video dosyaları 10 GB'a kadar yüklenebilir.

  • Ücretsiz planda transkripsiyon, son 30 günün geçmişi ve ayda 10 otomatik yapay zeka analizi
  • Pro'da transkriptin tamamında konuşmacı ayrımı ve Word dışa aktarma
  • Kayıttan sonra Okul için seçeneğini seçen öğrencilere Pro'da %50 indirim
  • Veriler AB'de işlenir, yapay zeka eğitiminde kullanılmaz
Ücretsiz deneyinÜcretsiz plan · kredi kartı gerekmez

Sıkça sorulan sorular

Tematik analiz ile içerik analizi aynı şey mi?

Hayır, ama örtüşürler. Tematik analiz, veri setindeki anlam örüntülerini yorumlamaya odaklanır ve bir temanın önemini sıklığa bağlamaz. İçerik analizi veriyi sistemli kodlayıp kavramlara ulaşır; nicel türü sıklıkları sayar. Hangisini kullandığınızı ve nedenini yöntem bölümünde açıkça yazın.

Braun ve Clarke'ın altı aşaması nelerdir?

Veriye aşina olma, kodlama, ilk temaları oluşturma, temaları geliştirme ve gözden geçirme, temaları tanımlama ve adlandırma, raporu yazma. 2006 makalesinin Türkçe çevirisinde aşamalar “Araştırmacının veriye aşina olması”, “İlk kodların oluşturulması”, “Temaların aranması”, “Temaların gözden geçirilmesi”, “Temaların tanımlaması ve isimlendirilmesi” ve “Raporun hazırlanması” olarak geçer.

Tematik analiz için hangi program kullanılır?

Kâğıt, Word ya da Excel yeterlidir; MAXQDA, NVivo ve ATLAS.ti gibi nitel veri analizi programları kodları ve alıntıları düzenlemeyi kolaylaştırır. Braun ve Clarke'a göre kod kitabı kullanan bir program refleksif tematik analizle kendi başına çelişmez; önemli olan programı yöntemin mantığına uygun kullanmanızdır. Deşifre için ayrı bir transkripsiyon aracı zaman kazandırır.

Temaları yapay zekaya çıkartabilir miyim?

Temalar araştırmacının yorumudur; bir yapay zekanın önerdiği listeyi tema olarak sunmak, ölçüt listesindeki “araştırmacı sürecin etkin öznesidir” maddesiyle çelişir. Yapay zekayı ilgili alıntıları bulmak ve deşifreyi hızlandırmak için kullanabilirsiniz. Üniversitenizin yapay zeka kurallarını ve etik kurul onayınızda verilerin nerede işleneceğine ilişkin koşulları kontrol edin.

Görüşmeleri kelimesi kelimesine mi deşifre etmeliyim?

Evet. Tematik analiz, söylem ya da konuşma analizindeki kadar ayrıntılı bir deşifre sistemi gerektirmez, ama tüm sözlü ifadelerin titizlikle ve kelimesi kelimesine yazıya geçirilmesini gerektirir. Deşifreyi kim yaparsa yapsın ses kaydıyla karşılaştırarak kontrol edin; noktalama bile anlamı değiştirebilir.

Öğrenciler için Klang ne kadar?

Ücretsiz planla kredi kartı olmadan başlayabilirsiniz. Kayıttan sonra “Klang'ı nasıl kullanmak istiyorsunuz?” sorusunda Okul için seçeneğini seçerseniz Pro'yu satın alırken %50 öğrenci indirimi ödeme ekranında otomatik olarak uygulanır: Pro ayda 8 €, yıllık ödemede ayda 7 € (KDV hariç). İlk Pro aboneliğinde 7 gün ücretsiz deneme vardır.

Kaynaklar

14 Kasım 2026 itibarıyla kontrol edildi.

7 gün ücretsiz. Deneme bitmeden iptal ederseniz hiçbir ödeme yapmazsınız.Pro'yu 7 gün ücretsiz deneyin