İçerik analizi: nitel veriyi adım adım analiz etme

01

İçerik analizi nedir?

İçerik analizi; deşifre edilmiş görüşmeler, açık uçlu anket yanıtları, belgeler veya medya metinleri gibi yazılı verileri sistemli biçimde kodlayıp düzenleyerek araştırılan olgu hakkında güvenilir sonuçlara ulaşma yöntemidir. Amaç, verideki bilgiyi kaybetmeden araştırma sorusunu yanıtlayan açık ve tutarlı bir tablo ortaya koymaktır.

Terimlerde net olmakta fayda var. Nitel içerik analizi veriden kavramlar ve temalar çıkarır; nicel içerik analizi ise içeriği sayısal olarak betimler, örneğin bir temanın kaç kez geçtiğini sayar. Pek çok çalışma ikisini birlikte kullanır, ancak yöntem bölümünde bunları birbirinden ayırmak gerekir.

02

Tümevarımsal mı, tümdengelimsel mi?

Yaklaşımı belirleyen soru, kodların nereden geldiğidir:

• Tümevarımsal içerik analizi: kodlar ve temalar verinin kendisinden çıkar, önceden belirlenmiş bir kuram kodlamayı yönlendirmez. Olgu hakkında az şey bilindiğinde uygundur.
• Tümdengelimsel içerik analizi: veri, bir kuramdan veya modelden türetilen bir kod listesiyle ya da kavramsal çerçeveyle kodlanır. Var olan bir modeli yeni bir bağlamda sınamak istediğinizde uygundur.
• Karma kullanım: birçok tez önceden belirlenmiş birkaç ana temayla başlar ve veride ortaya çıkan yeni kodlara açık kalır. Bunu yaparsanız hangi kodların önceden, hangilerinin veriden geldiğini yöntem bölümünde açıkça belirtin.

03

Nitel içerik analizinin aşamaları

Analize başlamadan önce analiz birimini belirleyin: sözcük, cümle ya da bir düşünceyi bütün olarak taşıyan anlam birimi. Görüşme verisinde çoğu zaman en işe yarayanı anlam birimidir. Ardından analiz şu aşamalarla ilerler:

• Verinin kodlanması: deşifreleri birkaç kez okur, araştırma sorusu açısından anlamlı her bölüme o bölümü özetleyen bir kod verirsiniz.
• Temaların bulunması: birbiriyle ilişkili kodları bir araya getirip alt temalar ve temalar oluşturursunuz. Her temaya içeriğini anlatan bir ad verin.
• Kodların ve temaların düzenlenmesi: temaları birbirleriyle ilişkileri içinde gözden geçirir, örtüşenleri birleştirir ve kod listesini son haline getirirsiniz.
• Bulguların tanımlanması ve yorumlanması: temaları doğrudan alıntılarla örnekler, analizin nasıl ilerlediğini anlatır ve bulguları araştırma sorusuyla ilişkilendirirsiniz. Okurun analizin güvenilirliğini değerlendirebilmesi bu anlatıma bağlıdır.

04

İçerik analizi ile betimsel analiz arasındaki fark

Betimsel analizde veri, çoğu zaman görüşme formundaki sorulara dayanan önceden belirlenmiş temalara göre özetlenir ve doğrudan alıntılarla sunulur. Hangi konuda ne söylendiğini düzenli biçimde göstermenin iyi bir yoludur. İçerik analizi genellikle bir adım daha ileri gider: veride ilk bakışta görünmeyen kavramları ve ilişkileri ortaya çıkarır.

Uygulamada iki yöntem sık sık iç içe geçer. Önemli olan, yöntem bölümünde ne yaptığınızı dürüstçe anlatmaktır: kodlar nasıl oluştu, analiz birimi neydi ve önemli bir ifadenin dışarıda kalmadığından nasıl emin oldunuz.

05

Görüşme verisini analize daha hızlı hazırlayın

Zamanın büyük kısmı çoğu zaman analizden önce gider: bir saatlik görüşmenin elle deşifresi kolayca birkaç saat sürer. Klang görüşmeleri Türkçe olarak yazıya döker, konuşmacıları ayırır ve her cümleyi kayıttaki yerine bağlar; böylece anlaşılmayan bir bölümü saniyeler içinde yeniden dinleyebilirsiniz. Transkripti analiz için Word, Excel veya CSV olarak dışa aktarabilirsiniz.

Transkriptler hazır olduğunda tüm görüşmeleri tek bir analize ekleyip örneğin iş yerinde iyi olma halini anlatan her ifadeyi, görüşülen kişi ve zaman damgasıyla birlikte listelemesini isteyebilirsiniz. Yanıtlar her zaman kaynağa atıf yapar, bu yüzden her alıntıyı asıl veriden kontrol edebilirsiniz. Kodlama ve yorum yine araştırmacının işidir: yapay zekayı ilgili ifadeleri bulmak için bir yardımcı olarak kullanın ve üniversitenizin yapay zeka kullanımıyla ilgili kurallarını kontrol edin. Araştırma verileri Avrupa'da işlenir ve yapay zeka eğitiminde kullanılmaz.