01
Wat is een semigestructureerd interview?
Een semigestructureerd interview is een gesprek aan de hand van een topiclijst: een lijst met onderwerpen en hoofdvragen die je in elk interview bespreekt. De volgorde en formulering liggen niet vast. Je volgt het verhaal van de respondent en vraagt door waar het interessant wordt.
Daarmee zit het tussen twee uitersten in. Bij een gestructureerd interview stel je iedereen exact dezelfde vragen in dezelfde volgorde, vaak met antwoordcategorieën. Bij een open interview of diepte-interview ligt bijna niets vast en bepaalt de respondent de richting.
De semigestructureerde vorm is in scripties en praktijkonderzoek de meest gekozen interviewvorm. Je interviews zijn vergelijkbaar omdat je dezelfde topics bespreekt, en je houdt ruimte voor wat je vooraf niet had bedacht.
02
Gestructureerd, semigestructureerd of open interview?
Kies een gestructureerd interview als je antwoorden wilt tellen of vergelijken, bijvoorbeeld in een telefonische enquête. Kies een open interview of diepte-interview als je een onderwerp nog nauwelijks kent en de respondent zo vrij mogelijk wilt laten vertellen.
Kies een semigestructureerd interview als je al weet welke onderwerpen ertoe doen, maar wilt begrijpen hoe mensen die ervaren. Dat is bij de meeste scriptievragen het geval. In de tabel verderop zie je de verschillen naast elkaar.
03
Een topiclijst maken
Een topiclijst vertaalt je onderzoeksvraag naar gespreksonderwerpen. Begin bij je deelvragen en je theoretisch kader: welke begrippen moet je bespreken om je vraag te kunnen beantwoorden? Elk begrip wordt een topic.
Werk elk topic uit in een open hoofdvraag en twee of drie doorvragen. Zet de topics in een logische volgorde: begin met makkelijke, feitelijke onderwerpen en bewaar gevoelige onderwerpen voor het midden van het gesprek, als er vertrouwen is.
Een goede topiclijst bevat:
- Een korte introductie: wie je bent, doel van het onderzoek, duur, opname en anonimiteit
- Vier tot zeven topics, elk met een open hoofdvraag
- Per topic een paar doorvragen voor als het antwoord kort blijft
- Een afsluiting: ruimte voor aanvullingen en afspraken over een eventuele member check
04
Goede interviewvragen opstellen
Open vragen leveren verhalen op, gesloten vragen alleen 'ja' of 'nee'. Begin je vragen daarom met wie, wat, hoe, wanneer of kun je vertellen. Wees voorzichtig met 'waarom': dat kan klinken alsof iemand zich moet verantwoorden. 'Hoe kwam het dat...' werkt vaak beter.
Een paar vuistregels:
- Stel één vraag tegelijk. 'Hoe was je eerste week en wat vond je van je begeleider?' zijn twee vragen.
- Stel neutrale vragen. 'Wat vond je van de begeleiding?' in plaats van 'De begeleiding was toch goed?'
- Vraag naar concrete ervaringen. 'Kun je een moment beschrijven waarop...' levert meer op dan 'Wat vind je in het algemeen van...'
- Gebruik de taal van de respondent, geen vakjargon uit je literatuur.
- Test je vragen in een proefinterview en pas aan wat niet werkt.
05
Doorvragen: zo haal je de diepte eruit
De waarde van een semigestructureerd interview zit in het doorvragen. Een eerste antwoord is vaak algemeen. Pas als je doorvraagt, hoor je het voorbeeld, de afweging of het gevoel waar je onderzoek over gaat.
Een bekende techniek is LSD: luisteren, samenvatten, doorvragen. Je luistert actief, vat in eigen woorden samen wat je hoorde en vraagt dan verder. Zo check je meteen of je de respondent goed begrijpt.
Bruikbare doorvragen zijn bijvoorbeeld: 'Kun je daar een voorbeeld van geven?', 'Wat bedoel je precies met...?', 'Hoe ging dat toen?' en 'Wat deed dat met je?'. Durf ook stil te zijn. Een paar seconden stilte nodigt vaak uit tot een aanvulling.
06
Het interview afnemen
Doe altijd eerst een proefinterview, bij voorkeur met iemand uit je doelgroep. Je merkt dan welke vragen onduidelijk zijn, welke volgorde onlogisch is en hoeveel tijd je nodig hebt.
Kies een rustige plek zonder achtergrondgeluid. Leg aan het begin uit wat het doel is, hoe lang het gesprek duurt en wat je met de opname doet. Vraag toestemming voor de opname en leg die vast, bij voorkeur schriftelijk en ook nog even mondeling aan het begin van de opname.
Houd tijdens het gesprek je topiclijst bij de hand, maar lees niet voor. Vink topics af als ze aan bod zijn gekomen, ook als de respondent er zelf over begon. Noteer direct na afloop je eerste indrukken in een korte memo.
07
Opnemen en uitschrijven
Neem elk interview op. Dan kun je je volledig richten op het gesprek in plaats van op aantekeningen. Een smartphone volstaat voor een gesprek aan tafel. Bij online interviews kun je opnemen via Teams, Zoom of Google Meet, als iedereen daar toestemming voor geeft.
Daarna schrijf je de opname uit. Met de hand kost dat al snel enkele uren per uur gesprek. Met de Klang-app neem je het interview op je telefoon op, en Klang schrijft het daarna uit in het Nederlands. Je kunt ook een bestaande opname uploaden.
Het transcript krijgt sprekerlabels en tijdcodes. Elke zin blijft gekoppeld aan de audio, zodat je twijfelgevallen terugluistert voordat je een citaat in je scriptie zet. Exporteer naar Word, anonimiseer de namen en je bent klaar om te coderen.
08
Van transcript naar resultaten
Je analyseert de transcripten meestal door te coderen: je geeft fragmenten labels en zoekt patronen over alle interviews heen. Je topiclijst is daarbij een goed startpunt, maar laat ook ruimte voor onderwerpen die je niet had voorzien.
Twee veelgebruikte aanpakken zijn open, axiaal en selectief coderen, en thematische analyse volgens Braun en Clarke. Beide werken goed met semigestructureerde interviews. Kies de aanpak die past bij je onderzoeksvraag en beschrijf in je methodehoofdstuk hoe je te werk bent gegaan.
Interviewvormen en de focusgroep naast elkaar
De belangrijkste verschillen tussen gestructureerde, semigestructureerde en open interviews, en de focusgroep als groepsvariant:
| Kenmerk | Gestructureerd | Semigestructureerd | Open | Focusgroep |
|---|---|---|---|---|
| Voorbereiding | Vaste vragenlijst | Topiclijst met hoofdvragen | Een of twee openingsvragen | Vragenroute met een paar kernvragen |
| Deelnemers | Eén | Eén | Eén | Zes tot acht (Krueger en Casey) |
| Volgorde | Vast | Flexibel | Volgt de respondent | Vast, met ruimte voor discussie |
| Doorvragen | Nauwelijks | Ja, op de topics | Volledig vrij | Deelnemers reageren op elkaar |
| Geschikt voor | Tellen en vergelijken | Ervaringen rond bekende thema's | Verkennen van een nieuw onderwerp | Ideeën ophalen, groepsnormen, draagvlak |
Focusgroep: groepsgrootte volgens Krueger en Casey, Focus Groups. Kies voor gevoelige onderwerpen liever individuele interviews: in een groep zegt niet iedereen alles.
Voorbeeld: topiclijst voor een scriptie-interview
Een fictief voorbeeld voor een onderzoek naar de inwerkperiode van nieuwe medewerkers:
- Introductie
- Doel van het onderzoek, duur van ongeveer een uur, opname met toestemming, anonieme verwerking.
- 1. Eerste week
- Kun je vertellen hoe je eerste werkweek verliep? Doorvragen: wat viel op, wat had je anders gewild?
- 2. Begeleiding
- Wie hielp je in de eerste maanden, en hoe? Doorvragen: kun je een voorbeeld geven?
- 3. Inwerkprogramma
- Welke onderdelen van het programma hielpen je, en welke niet? Doorvragen: hoe merkte je dat?
- 4. Erbij horen
- Wanneer had je het gevoel dat je erbij hoorde? Doorvragen: wat gebeurde er op dat moment?
- Afsluiting
- Wil je nog iets toevoegen? Mag ik je later benaderen om mijn interpretatie te checken?
Veelgestelde vragen over semigestructureerde interviews
Wat is het verschil tussen een topiclijst en een vragenlijst?
Een vragenlijst bevat vaste vragen die je in een vaste volgorde stelt. Een topiclijst bevat onderwerpen met hoofdvragen en doorvragen, en je bepaalt tijdens het gesprek de volgorde en formulering. Een topiclijst hoort bij een semigestructureerd interview.
Hoeveel vragen zet je in een semigestructureerd interview?
Meestal vier tot zeven topics, elk met een open hoofdvraag en een paar doorvragen. Meer topics betekent minder tijd per onderwerp en minder ruimte om door te vragen. Test in een proefinterview of je lijst past in de tijd die je hebt.
Hoe lang duurt een semigestructureerd interview?
Daar is geen vaste duur voor. Het hangt af van het aantal topics en hoe uitgebreid de respondent vertelt. Plan ruim en spreek vooraf een duur af met de respondent. Een proefinterview laat zien wat realistisch is.
Is een semigestructureerd interview kwalitatief onderzoek?
Ja. Je verzamelt woorden en verhalen en analyseert die door te coderen en patronen te zoeken. Het semigestructureerde interview is een van de meest gebruikte methoden in kwalitatief onderzoek.
Mag ik een interview opnemen?
Met toestemming van de respondent. Leg vooraf uit waarvoor je de opname gebruikt, hoe je die bewaart en wanneer je die verwijdert, en leg de toestemming vast. Zo voldoe je aan de informatieplicht van de AVG. Check daarnaast de regels van je onderwijsinstelling.
Moet ik het interview letterlijk uitschrijven?
Meestal wel, of in elk geval clean verbatim: alles wat inhoudelijk is gezegd, zonder 'eh' en herhalingen. Een samenvatting is niet genoeg, omdat je bij het coderen en citeren de precieze woorden nodig hebt. Spreek met je begeleider af welke vorm je kiest.
Hoeveel interviews heb je nodig?
Er is geen vast aantal: je stopt als nieuwe interviews niets nieuws meer opleveren (verzadiging). Guest, Bunce en Johnson (2006) vonden 92 procent van hun codes al in de eerste 12 van 30 interviews. Een review van Hennink en Kaiser (2022) zag verzadiging meestal tussen 9 en 17 interviews, bij vrij homogene groepen. Overleg het aantal met je begeleider.
Wanneer kies je een focusgroep in plaats van interviews?
Kies een focusgroep als je wilt horen hoe een groep over een onderwerp praat en waar deelnemers het over eens of oneens zijn. Krueger en Casey adviseren zes tot acht deelnemers per groep. Voor gevoelige of persoonlijke onderwerpen werken individuele interviews beter.